Chiqarib yuborish (sınır dışı etme / deport) qarori va idari gözetim'ga olinishga qarshi yuridik himoya yoʻllari

Sizga nisbatan chiqarib yuborish qarori chiqarilishi yoki idari gözetim'ga olinishingiz juda qisqa muddatlarga boʻysunadigan va qoplab boʻlmaydigan oqibatlarga olib kelishi mumkin boʻlgan jarayondir. Ushbu maqolada qarorning yuridik asosi, eʼtiroz yoʻllari va muddatlari qisqacha bayon etiladi.

Chiqarib yuborish qarorining yuridik asosi

Chiqarib yuborish (sınır dışı etme / deport) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ning toʻrtinchi qismida belgilangan boʻlib, chet ellikning maʼmuriy qaror bilan Turkiyani tark etishga majbur qilinishini anglatuvchi chora hisoblanadi. Qaror İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı yoki u vakolat bergan viloyat hokimliklari tomonidan chiqariladi.

Chiqarib yuborish qarori chiqarilish sabablari

YUKKning 54-moddasi chiqarib yuborish qarori chiqarilishi mumkin boʻlgan chet elliklarni sanab oʻtadi. Amalda eng koʻp uchraydigan sabablar quyidagilardir:

• Terror tashkiloti rahbari, aʼzosi, qoʻllab-quvvatlovchisi yoki gʻarazli maqsaddagi jinoiy uyushma aʼzosi deb baholanganlar,
• Jamoat tartibi, jamoat xavfsizligi yoki aholi salomatligi uchun tahdid soʻladi deb baholanganlar,
• Viza yoki vizadan ozod boʻlish muddatini yoxud ikamet izni muddatini oʻn kundan ortiq oshirganlar,
• Ishlash ruxsatnomasisiz ishlagani aniqlanganlar,
• Soxta hujjatdan foydalanganlar yoki hujjat qalbakilashtirgani aniqlanganlar,
• Turkiyaga kirish, viza va yashash ruxsatnomalari uchun berilgan arizalarda haqiqatga zid maʼlumot va soxta hujjatdan foydalanganlar.

Maʼmuriy nazorat va Geri Gönderme Merkezi (GGM)lar

YUKKning 57 va 57/A-moddalariga binoan, chiqarib yuborish qarori chiqarilgan chet elliklardan qochish va gʻoyib boʻlish xavfi boʻlganlar, tartibsiz migrantlar, jamoat tartibi yoki xavfsizligi uchun tahdid soʻlganlar hamda arizasi rad etilganlar haqida viloyat hokimligi tomonidan idari gözetim qarori chiqarilishi mumkin. Maʼmuriy nazoratga olingan chet elliklar Geri Gönderme Merkezi (GGM)larda saqlanadi. Maʼmuriy nazorat muddati qoida tariqasida olti oydan oshmaydi; ammo chiqarib yuborish tartibi yakunlanmaganiga oid asosli sabablar boʻlgan holatda bu muddat koʻpi bilan yana olti oyga uzaytirilishi mumkin; shunday qilib jami idari gözetim muddati koʻpi bilan oʻn ikki oyga yetishi mumkin.

Maʼmuriy nazorat qaroriga eʼtiroz

Maʼmuriy nazorat qaroriga qarshi chet ellik yoki uning qonuniy vakili yoxud advokati tomonidan sulh ceza hâkimliğiga (sulh jinoyat hakimligi) eʼtiroz bildirilishi mumkin. Sulh ceza hâkimliği eʼtirozni eng qisqa muddatda koʻrib chiqadi. Eʼtiroz qanoatlantirilgan holatda tegishli chet ellik darhol ozod qilinadi.

Maʼmuriy sudda bekor qilish daʼvosi va ijroni toʻxtatib turish

Chiqarib yuborish qarori asoslari bilan birga chet ellikka yoki uning qonuniy vakiliga yoxud advokatiga rasmiy topshiriladi. YUKKning 53-moddasiga binoan qarorga qarshi rasmiy topshirilgan sanadan boshlab yetti kun ichida maʼmuriy sudga murojaat qilish mumkin. Sudga murojaat qilgan shaxs idari gözetim ostida boʻlgan holatda sud murojaatni oʻn besh kun ichida koʻrib chiqishi shart. Daʼvo qoʻzgʻatish muddati ichida yoki sud qarori chiqqunga qadar chet ellik, qoida tariqasida, chiqarib yuborilmaydi; bu kafolat daʼvoning samarali yuridik himoya taʼminlay olishi jihatidan muhimdir. Bundan tashqari bekor qilish daʼvosi bilan birga ijroni toʻxtatib turish talabini qoʻyish jarayonning barcha bosqichlarida shaxs erkinligini himoya qilish nuqtai nazaridan tavsiya etiladi.

Qaytarmaslik (non-refoulement) tamoyili

YUKKning 4-moddasi xalqaro huquqning asosiy tamoyillaridan biri boʻlgan qaytarmaslik tamoyilini ochiq belgilaydi. Unga koʻra, ushbu Qonun doirasidagi hech kim qiynoqqa, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi jazo yoxud muomalaga duchor boʻladigan, yoki irqi, dini, fuqaroligi, muayyan ijtimoiy guruhga mansubligi yoxud siyosiy qarashlari sababli hayoti yoki erkinligi tahdid ostida qoladigan joyga yuborilmaydi. Bu tamoyil 1951-yilgi Qochqinlar maqomi toʻgʻrisidagi Jeneva konvensiyasi bilan ham uygʻun boʻlib, chiqarib yuborish qarorlarining qonuniyligini tekshirishda foydalanish mumkin boʻlgan eng kuchli dalillardan birini tashkil etadi. Xalqaro himoya soʻrab ariza bergan yoki bunday talabi boʻlishi mumkin boʻlgan chet elliklar uchun bu tamoyilga rioya qilinishi ayniqsa muhimdir.

Xulosa

Chiqarib yuborish va idari gözetim shaxs erkinligiga va Turkiyada qolish huquqiga bevosita taʼsir qiluvchi ogʻir maʼmuriy choralardir. Bu jarayonlarda nazarda tutilgan eʼtiroz va daʼvo muddatlarining juda qisqa boʻlgani sababli, qaror rasmiy topshirilganidan soʻng darhol advokatdan yuridik yordam olish ham jarayonni samarali boshqarish, ham ehtimoliy huquq yoʻqotishlarning oldini olish jihatidan hal qiluvchi ahamiyatga ega.

Ushbu maqola umumiy maʼlumot berish uchun moʻljallangan boʻlib, yuridik maslahat oʻrnini bosmaydi. Oʻz holatingiz boʻyicha advokatga murojaat qilishingizni tavsiya qilamiz.